ABBASİ DÖNEMİ VE KUR’ANIN YARATILMASI
Bekir Çöl

ABBASİ DÖNEMİ VE KUR’ANIN YARATILMASI

Bu içerik 215 kez okundu.

 Hadisler üzerinde sağlıklı analiz yapabilmek için Hicri üç asrın olaylarını iyi bilmek gerekiyor. Bu bilgileri de bize en sağlam olarak Mehmet Emin Özafşar Hocamız “İdeolojik Hadisçiliğin Arka Planı” isimli kitabında veriyor. Bu eserden istifade ederek ikinci ve üçüncü asır vukuatını anlamaya devam edelim:

Abbasiler dönemi

Abbasi yönetimi, hem kendine iktidar kapısını aralayan Eba Müslim’i öldürerek (137) hem de onlara en fazla destek sağlayan Şiilere sırtını dönerek, bir devri sabık politikası ile Emevileri aratır hale geldiler. (Taberi 489)

Abbasi Halifesi Mansur (137-159) un ilk döneminde vezi İbn Mukaffa’nın etkisiyle İran Zerdüşt geleneğine uygun bir sisten önerilir. Bu dönemde Fars kültüründen yapılan çeviriler, İslam kültürüne etkisi sanılandan fazla olmuştur.

Bu sebeptendir ki, Zerdüşt geleneğinin bir uzantısı olan, “Siyasetin ulemayı kendine bağlama” politikasına karşı gelen İmamı Ebu Hanife ve Malik İbn Enes yönetimin zulmünden kurtulamamışlardır. İlk dönemlerinde ulemaya zulümle işe başlayan Abbasiler, Harun er Reşid (170-194) zamanında Ulema ile anlaşma yollarını bulmuş, İmam Ebu Yusuf (113-182) Baş kadılığa getirilmiştir. Aynı dönemde dil bilenler ve hadis ilmiyle meşgul olanlar da devlet katında itibar görür hale gelmişlerdir. Gelişen olaylar hadisçilerin devlet nezdinde ki güvenirliliğini o kadar artırmıştır ki, Onlar bunu bir baskı unsuru olarak kullanmaya başlamışlardır.

 

Bu sırada devlet katında önemli mevkileri elde eden İran asıllı Bermekiler, önceleri Budist Rahipliği yaparken Harun Reşid zamanın da devletin en üst kademesini işgal etmişler maliyeyi ve bürokrasiyi ellerinde tutmuşlardır.

Hicri ikinci asrın son çeyreğine girildiğinde kıssacı vaizler camilerde, Peygambere nispet edilen hadisleri, İslami renge büründürülen İncil ve Tevrat kıssalarıyla halkı dini bakımda bilgilendiriyorlardı. Böylece kendine has tarih, ahlak ve eski din kültürlerinin birikimiyle bir halk İslam-ı meydana geldi. Bu halk İslam’ına teorik bilgiyi Hadisçiler temin ediyordu. Gerçi Hür düşün ce taraftarı Ebu Hanife ve arkadaşları ile serbest görüşe şiddetle karşı çıkan yüzü Avama dönük hadisçiler arasında bir çekişme öteden beri devam ediyordu.

Hadisçilerin avam kesimi, bu sırada etkinliğini alabildiğince artırmıştı. İşte bu anda İran kültür ve eski dinlerinin bozguncu yapısı, Müslümanların Kur’an kaynaklı akidelerini tehdit etmeye başladığını gören Mutezili âlimler harekete geçtiler. Halkın İslam anlayışında bu kadim İran kültürünün izlerini sezince onlarla mücadeleye giriştiler. Fakat halkın buna pek kulak astığı da yoktu.

Bu sırada yönetimi elinde bulunduran Me’mun (198-218) kendi birikimi ile de fark ettiği bu duruma müdahale etti. Etrafında fıkıhta Hanefi ekolünü, akaitte Mutezile yorumu benimseyen ilim adamları vardı. Bunun sonun da İslam tarihinin ilk engizisyon hadisesi yaşandı. Halife öncelikle halk üzerinde etkili olan ilim adamlarını özellikle de hadisçileri Kur’an konusunda imtihana tabi tuttu. Onları, Kur’anın mahlûk olduğu fikrini benimsemeye zorladı. Halkın tevhid inancını koruma adına, anlamsız bir baskı politikası izledi. Tuhaf olanı, hür düşünceyi temsil eden bir halifenin böyle bir baskıcı politika izlemesiydi. Hicri üçüncü asrın ilk yarısında; Memun ile başlayan, Mutasım (218-228) ve Vasık 8228-233) dönemlerinde devam eden ve Mütevekkil (233-247) zamanında son bulan “Mihne” veya “Halkül Kur’an” (Kur’anın yaratılması) fitnesi, İslam kültür tarihinin akışını derinden etkilemiştir.

Eğer İslam tarihini “Fitnelerinin tarihi” olarak inceleyecek olursak ilk iki asırdaki bütün isyanların, ayaklanmaların, kargaşaların yönetim ve iktidar eksenin de olduğunu görürüz. Bu olayda onlardan bir kabul edilmekle beraber değişen tarafı fikir merkezli oluşudur. Onun için bu olay kültür tarihimizin en önemli olayıdır denilse yeridir.

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
“Seçime hazırlanamamız için 4 yıl önceki listeleri verdiler”
“Seçime hazırlanamamız için 4 yıl önceki listeleri verdiler”
CÜ, başarı sıralamasında diplerde!
CÜ, başarı sıralamasında diplerde!